Liefde voor jezelf, is dat niet egoïstisch? Veel christenen vinden het gemakkelijker om over de liefde voor God en de naaste te spreken dan over zelfliefde. Toch noemt Jezus in het grote liefdesgebod ook het liefhebben van jezelf. Waarom is dat zo belangrijk?
Bert Streuper schreef er het boek Liefhebben, met als ondertitel Leven voorbij het individualisme, over. Iedere christen kent de woorden uit Mattheüs 22:37-39: ‘Heb de Heer, uw God, lief met heel uw hart, met heel uw ziel en met heel uw verstand.’ Dat is het eerste en grootste gebod. Het tweede is daaraan gelijk: ‘Heb uw naaste lief als uzelf.’
Het valt misschien niet meteen op, maar Jezus stelt in dit gebod drie vormen van liefde aan elkaar gelijk: de liefde voor God, de liefde voor de naaste en de liefde voor jezelf. Het ene is niet belangrijker dan de ander. Toch roept vooral dat laatste vragen op. Is jezelf liefhebben niet egoïstisch? En hoe past zelfliefde binnen het christelijke geloof?
‘Zelfliefde is geen egoïsme’
Bert herkent het misverstand dat zelfliefde al snel wordt verward met egoïsme. Tijdens een toespraak in een kerk sprak hij eens over het grote liefdesgebod en het belang van zelfliefde.
‘Aan het einde van de dienst kwam er een man naar mij toe die mij verzekerde dat ik erg goed had gesproken. Ik vroeg hem wat hij er goed aan had gevonden. Hij antwoordde dat het belangrijk is dat we boven alles God liefhebben en dat we ook elkaar moeten liefhebben. Alleen met dat laatste – jezelf liefhebben – had hij niet zoveel.
Dat raakte mij, omdat de essentie van mijn boodschap blijkbaar niet was begrepen. Ik vermoed dat hij het liefhebben van jezelf associeerde met jezelf in het middelpunt plaatsen, met hoogmoed of met een egoïstische levenshouding. Dat is een hardnekkig misverstand en een onterechte associatie.’
God, de ander en jezelf zijn onlosmakelijk verbonden
Volgens Bert kunnen we de liefde voor God, de liefde voor onze medemens en de liefde voor onszelf niet los van elkaar zien.
‘Er bestaat een diepe, blijvende verbondenheid tussen het individu, de medemens en God. Deze drie zijn zo nauw met elkaar verweven dat ze elkaar voortdurend beïnvloeden.
De manier waarop we naar onszelf kijken, heeft grote invloed op hoe we onze medemensen zien en behandelen. Het bepaalt ook hoe we God zien en hoe we met Hem omgaan.’
Wie zichzelf voortdurend afwijst, kan het bijvoorbeeld moeilijk vinden om liefde te ontvangen of anderen werkelijk nabij te zijn. Een gebrek aan zelfaanvaarding kan doorwerken in relaties, in de manier waarop iemand met conflicten omgaat en in het vermogen om vergeving te schenken.
Daarom is zelfliefde volgens Bert geen losstaand streven naar persoonlijk geluk, maar een wezenlijk onderdeel van het leven in verbinding met God en anderen.
De sleutel tot liefde voor de ander
Waarom is het zo belangrijk om ook jezelf lief te hebben?
‘Jezelf niet liefhebben en tegelijkertijd proberen God lief te hebben, is ingewikkeld. Je naaste liefhebben zonder jezelf lief te hebben, is ook lastig. Gezonde eigenliefde is de sleutel die deuren opent naar onvoorwaardelijke liefde voor de ander.
Jezelf liefhebben betekent dat je jezelf leert aanvaarden, vergeven en respecteren en dat je goed voor jezelf zorgt. Dat heeft grote invloed op hoe je in het leven staat en hoe je anderen tegemoet treedt.
Wat je innerlijk ontwikkelt, heeft invloed op je relaties met anderen – en ook op je relatie met God!’
Zelfliefde betekent daarmee niet dat je jezelf belangrijker maakt dan anderen. Het gaat er juist om dat je jezelf leert zien als een mens die, net als ieder ander, liefde en respect waard is. Vanuit die houding kun je ook de ander met meer mildheid, begrip en oprechtheid tegemoet treden. Bert benadrukt dat de liefde voor jezelf niet los verkrijgbaar is van de liefde voor God en de naaste. Hij ziet de drie als nauw met elkaar verweven.
‘De mate waarin je jezelf liefhebt, hangt samen met de manier waarop je de ander liefhebt en God liefhebt.’
Meer dan alleen liefhebben
In zijn boek Liefhebben beperkt Bert zich niet tot het thema zelfliefde. Hij laat zien dat de verbondenheid tussen God, de ander en jezelf ook terugkomt in andere belangrijke waarden van het christelijke geloof.
‘Die samenhang geldt niet alleen voor liefhebben, maar ook voor andere belangrijke kernwaarden van het christelijke geloof, zoals afhankelijkheid, zelfkennis, vergeving en vertrouwen. In mijn boek laat ik deze waarden de revue passeren en laat ik de verwevenheid zien tussen God, de ander en jezelf.’
Volgens Bert vraagt het christelijke geloof om een leven waarin we niet zozeer gericht zijn op onszelf, maar evenmin onszelf uit het oog verliezen. We zijn geen op zichzelf staande individuen. We hebben anderen nodig, zijn verbonden met God en moeten ook leren omgaan met onszelf.
‘De mens is een afhankelijk wezen, onlosmakelijk verbonden met God, de ander en zichzelf. Haal er één weg en je verliest alles.’
Bert is 69 jaar en getrouwd met Marjolein. De laatste jaren voor zijn pensioen werkte hij voor Aviko. Daar bracht hij de verliezen in kaart, waarop hij projecten hielp opstarten om die verliezen te elimineren. Bert groeide op in de Vergadering van gelovigen. Momenteel is hij aangesloten bij een evangelische gemeente in Deventer. Hij spreekt regelmatig in ander gemeentes. Eerdere publicaties van zijn hand zijn: Van man tot man (1999) en Kroon je leven (2009). Liefhebben, leven voorbij het individualisme is via internet te bestellen bij Boeken Gilde, maar ook te verkrijgen in de boekhandel.
Auteur: Redactie / Bert Streuper
Boek bestellen: Boekenshop