Democratische waarden brokkelen af en de polarisatie neemt toe. Er is veel onrust in de tijd waarin we leven en christenen zoeken naar houvast. Theoloog Hanna Reichel schreef een boek met 28 korte, praktische bemoedigingen die ze de toepasselijke titel ‘Voor een tijd als deze’ meegaf. Ze put uit de ervaringen van 20-eeuwse christenen als Dietrich Bonhoeffer en Karl Barth die zich verzetten tegen het totalitarisme van hun tijd.
Hanna Reichel is theoloog en hoogleraar aan het Princeton Theological Seminary in de Amerikaanse staat New Yersey. Ze heeft Duitse roots en groeide op in een domineesgezin.
Ze is actief binnen de Presbyterian Church in Amerika en de Wereldgemeenschap van Gereformeerde Kerken. ‘Voor een tijd als deze’ is niet haar debuut. “Ik schreef mijn eerste boek over Karl Barth, een gereformeerde theoloog uit Zwitserland die in Duitsland woonde en lesgaf tijdens de ondergang van de Weimarrepubliek en de opkomst van de nazi’s. Barth was een van de eerste mensen die waarschuwde voor de opkomende politieke theologieën van grootsheid en zuiverheid, van nationalisme en militarisme. Hij werd een leider van de belijdende kerk, het deel van de Duitse protestante kerken die zich verzetten tegen integratie in de nazistaat.”
Wijsheid
Hitler wilde de christenen achter zich scharen en de vlaggen met hakenkruizen in de kerken hangen. “Mijn onderzoek richtte zich op de manier waarop Barth traditionele geloofsbelijdenissen interpreteerde om zijn eigen geloofsstandpunt te onderbouwen. Door zich te baseren op traditie kon Barth enige afstand nemen van de onrust om hem heen en kreeg hij de vrijheid om zich daar krachtig tegen uit te spreken.”
In onze tijd is ook veel onrust. Democratische waarden worden genegeerd door machthebbers die denken dat ze alle macht hebben om te doen wat ze zelf willen. Het populisme neemt toe. Veel mensen demonstreren omdat ze hun toekomst bedreigd zien. Reichel gelooft dat we in deze onrustige tijden bemoediging kunnen vinden bij 20-eeuwse christenen als Karl Barth en Dietrich Bonhoeffer die zich verzetten tegen het totalitarisme en andere ontwikkelingen van hun tijd. Ze gelooft dat er veel wijsheid ligt in wat zij aan ons hebben doorgegeven en deze wijsheid in deze tijd ook richting en hoop kan geven.
Praktisch
Het boek ‘Voor een tijd als deze’ is heel praktisch van aard. Het bestaat uit 28 korte overdenkingen rond Bijbelteksten over thema’s als luisteren, delen en uitdragen. Een aantal hoofdstukken zijn als studiemateriaal voor een Bijbelstudie avond te gebruiken, andere zijn meer op persoonlijke reflectie gericht. Achterin het boek staan bij elk hoofdstuk gespreksvragen en opdrachten. Bijzonder is dat Hanna Reichel ook een zogeheten ‘eerste hulp-kit’ heeft toegevoegd. Hierin staat bijvoorbeeld dat als je ‘houvast’ zoekt, hoofdstuk 15 en 17 geschikt zijn om te lezen. “Als je onderscheidingsvermogen zoekt, ga dan naar hoofdstuk 3, 8, 12, 13, 14 en 23”, zegt Reichel.
Ze citeert het bekend geworden sereniteitsgebed van Reinhold Niebuhr (Bonhoeffers leraar): “God schenk mij de kalmte om te aanvaarden wat ik niet kan veranderen, de moed om te veranderen wat ik kan veranderen en wijsheid om tussen deze twee onderscheid te maken.”
Hanna Reichel, Voor een tijd als deze,
Uitgeverij Plateau, Amersfoort, 2026,
ISBN 97890 5804 248 4
Auteur artikel: Rosanne de Boer
Foto: © Henk-Jan Oudenampsen