Tijdens een Kamerdebat over onderzoek en wetenschap op donderdag 5 november benadrukte SGP-Kamerlid Chris Stoffer het belang van een breed en onafhankelijk wetenschappelijk veld. Hij uitte zijn zorgen over de toenemende nadruk van de overheid op economische belangen, die volgens de SGP andere belangrijke wetenschappelijke disciplines in gevaar brengt. Daarnaast maakte de partij zich zorgen over de toenemende druk op de vrijheid van meningsuiting aan universiteiten. Stoffer pleitte voor het behoud van de academische vrijheid en de bescherming van talenstudies, en vroeg aandacht voor de toekomst van het Nederlandse wetenschapsbeleid.
Wetenschap is breder dan alleen de economie
Een belangrijk onderwerp tijdens het debat was de nieuwe talentstrategie van het kabinet. Deze strategie richt zich op vier belangrijke gebieden: digitalisering, veiligheid, energie en biotechnologie. Daarmee wil de overheid investeren in kennis en talent die belangrijk zijn voor de economie en de arbeidsmarkt.
De SGP begrijpt het belang van deze investeringen, maar waarschuwt dat wetenschap meer omvat dan deze vier gebieden. Ook geschiedenis, talen, filosofie en andere wetenschappelijke disciplines verdienen voldoende ruimte en aandacht.
Stoffer gebruikte hiervoor de vergelijking met een medicijn: voordat je het gebruikt, moet je de bijsluiter lezen. Een goedbedoelde maatregel kan namelijk ook ongewenste gevolgen hebben. De SGP vreest dat de talentstrategie andere wetenschappelijke vakgebieden naar de achtergrond dringt wanneer deze te bepalend wordt voor de verdeling van onderzoeksgeld.
De partij ziet deze ontwikkeling ook terug in de nieuwe sectorplannen voor universiteiten. Daarin krijgen de vier gebieden uit de talentstrategie extra aandacht. Stoffer wil daarom van de minister weten hoe wordt voorkomen dat andere wetenschappelijke disciplines hierdoor minder kansen krijgen.
Minder aanvragen, meer kans op onderzoeksgeld
Ook de grote druk op onderzoeksbeurzen van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) kwam aan de orde. Veel onderzoekers dienen een aanvraag in, terwijl slechts een beperkt aantal projecten daadwerkelijk geld ontvangt. Dat kost wetenschappers veel tijd en zorgt voor een grote werkdruk.
De SGP ziet mogelijkheden om universiteiten en andere onderzoeksinstellingen meer verantwoordelijkheid te geven bij het beoordelen van onderzoeksaanvragen. Door vooraf kritischer te kijken welke aanvragen worden doorgestuurd naar NWO, kan de aanvraagdruk mogelijk worden verminderd.
Stoffer stelde voor om een deel van het beschikbare geld uit de talentprogramma’s, bijvoorbeeld tien procent, rechtstreeks beschikbaar te stellen aan de sectorplannen. Daarmee kunnen instellingen worden gestimuleerd om beter samen te werken en meer gezamenlijk richting te geven aan het onderzoek.
Nederlands, Frans en Duits verdienen aandacht
Een ander belangrijk punt is de toekomst van de talenstudies. De SGP maakt zich zorgen over de opleidingen Nederlands, Frans en Duits. Juist voor deze talen dreigen de komende jaren grote tekorten aan docenten en andere vakmensen te ontstaan. Vooral bij Frans en Duits wordt een sterke toename van het aantal vacatures verwacht.
Volgens Stoffer is het daarom belangrijk dat de opleidingen voldoende beschikbaar blijven en goed verspreid zijn over Nederland. Samenwerking tussen universiteiten is waardevol, maar mag er niet toe leiden dat bepaalde opleidingen verdwijnen of voor studenten moeilijk bereikbaar worden.
Ook vraagt de SGP aandacht voor het lerarentekort. Samen met de onderwijsregio’s moet worden gekeken hoe lerarenopleidingen toegankelijker kunnen worden en meer studenten kunnen aantrekken. Daarbij noemt Stoffer ook het belang van voldoende wiskundedocenten.
Kritische vragen over diversiteitsbeleid
Verder pleitte de SGP voor een heroverweging van het landelijke beleid rond diversiteit en inclusie binnen het hoger onderwijs en de wetenschap.
Het bestaande actieplan is inmiddels afgelopen. Volgens de SGP moeten universiteiten en andere onderwijsinstellingen voldoende ruimte krijgen om hier zelf invulling aan te geven. Stoffer vroeg de minister daarom of het nog nodig is om vanuit de overheid een landelijk beleid te blijven voeren, mede in het licht van de plannen om de overheid slagvaardiger en minder bureaucratisch te maken.
Academische vrijheid onder druk
Een van de belangrijkste onderwerpen in de bijdrage van Stoffer was de vrijheid van meningsuiting en de academische vrijheid aan universiteiten.
De SGP maakt zich zorgen over incidenten waarbij bijeenkomsten op universiteiten onder druk van activisten worden afgelast. Als voorbeeld noemde Stoffer een bijeenkomst van Joodse studenten aan de Universiteit Maastricht, die opnieuw werd geannuleerd omdat activisten deze bewust wilden verhinderen.
Volgens de SGP gaat het hierbij niet om het recht om te demonstreren, maar om het doelbewust onmogelijk maken van een bijeenkomst. Wanneer universiteiten hiervoor zwichten, dreigt intimidatie te worden beloond en komt de vrijheid van studenten en medewerkers om hun mening te uiten ernstig in gevaar.
Stoffer vindt dat universiteiten hun verantwoordelijkheid moeten nemen en juist kwetsbare studenten en medewerkers moeten beschermen. Het gaat volgens hem niet in de eerste plaats om nieuwe juridische regels of mooie verklaringen over academische vrijheid, maar om daadwerkelijk optreden tegen intimidatie en bedreiging.
Ook waarschuwde hij voor symboolpolitiek. Het aanpassen of uitbreiden van juridische teksten heeft weinig betekenis als de vrijheid van meningsuiting in de dagelijkse praktijk niet wordt beschermd.
Ruimte voor een brede en vrije wetenschap
Met zijn bijdrage vraagt Stoffer aandacht voor de voorwaarden waaronder wetenschap goed kan functioneren. Dat betekent volgens de SGP dat niet alleen economisch belangrijke onderzoeksgebieden ruimte moeten krijgen, maar ook de geesteswetenschappen en andere disciplines.
Daarnaast moeten studenten, onderzoekers en docenten zich vrij kunnen uitspreken, zonder dat intimidatie of bedreiging hun werk onmogelijk maakt.
De boodschap van de SGP is duidelijk: een sterke wetenschap vraagt om brede kennis, voldoende ruimte voor verschillende vakgebieden en universiteiten waar vrijheid van onderzoek en meningsuiting daadwerkelijk worden beschermd.
Auteur: Redactie / Chris Stoffer
Meer: www.sgp.nl
Foto: © Henk-Jan Oudenampsen