In het nieuws hoor je vaak dat de Verenigde Naties Israël veroordelen. Niet alleen in oorlogen, maar ook daarbuiten worden resoluties aangenomen tegen Israël. En niet zo weinig ook. De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, waar alle landen ter wereld aan deelnemen, heeft in tien jaar (2015-2025) 277 resoluties aangenomen waarin landen veroordeeld werden. Daarvan waren er 90 tegen allerlei landen: Noord-Korea, Iran, Syrië, Rusland et cetera. De andere 187? Allemaal tegen Israël. 67,5% van alle resoluties van de Algemene Vergadering in die periode was dus tegen één land. Is Israël dan de verschrikkelijkste staat ter wereld? Of is er wat anders aan de hand? Dat leggen we je uit in deze explainer.
187 resoluties tegen Israël, tegenover 90 tegen alle andere landen samen. Wat zegt dat over de Verenigde Naties? En waarom neemt Israël binnen de internationale organisatie zo’n uitzonderlijke positie in? Wie het nieuws volgt, kan moeilijk om een opvallend verschijnsel heen: de Verenigde Naties nemen met grote regelmaat resoluties aan waarin Israël wordt bekritiseerd, veroordeeld of opgeroepen zijn beleid te veranderen. Dat gebeurt tijdens oorlogen, maar ook wanneer er geen grootschalig militair conflict gaande is. Het gaat bovendien niet om enkele incidenten. Israël is al jarenlang een terugkerend onderwerp op de agenda van de VN. Maar hoe uitzonderlijk is die aandacht eigenlijk?
187 resoluties tegen één land
Volgens de gegevens van de internationale waakhondorganisatie UN Watch heeft de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in de periode 2015-2025 in totaal 277 resoluties aangenomen die betrekking hadden op de veroordeling of bekritisering van landen. Daarvan waren er 187 gericht tegen Israël. De overige 90 betroffen alle andere landen samen, waaronder Noord-Korea, Iran, Syrië, Rusland en Myanmar. Dat betekent dat ongeveer 67,5 procent van deze resoluties betrekking had op één land: Israël. Alle andere landen ter wereld moesten het gezamenlijk doen met de resterende 32,5 procent.
De cijfers zijn opmerkelijk. Natuurlijk kunnen aantallen op zichzelf niet bepalen of kritiek terecht is. Maar ze roepen wel een belangrijke vraag op: waarom krijgt Israël binnen de Verenigde Naties zoveel meer aandacht dan andere landen waar eveneens sprake is van ernstige mensenrechtenschendingen, oorlogsmisdaden, onderdrukking en grootschalig geweld? Is Israël werkelijk de staat die wereldwijd de meeste kritiek verdient? Of spelen er binnen de Verenigde Naties ook andere factoren een rol?
De Verenigde Naties zijn geen wereldregering
Om deze kwestie goed te begrijpen, moeten we eerst kijken naar de manier waarop de Verenigde Naties functioneren. De Algemene Vergadering bestaat uit alle 193 lidstaten. Ieder land heeft één stem. Dat klinkt democratisch, maar het betekent niet automatisch dat de uitkomsten een objectieve afspiegeling zijn van de internationale rechtsorde of van de ernst van mensenrechtenschendingen wereldwijd.
Resoluties van de Algemene Vergadering zijn in de regel niet juridisch bindend. Ze geven vooral uitdrukking aan de politieke opvattingen en standpunten van de lidstaten. Ze kunnen aanbevelingen bevatten, politieke druk uitoefenen en de internationale publieke opinie beïnvloeden.
Dat maakt ze niet betekenisloos. Integendeel: een grote meerderheid die zich tegen een bepaald land uitspreekt, kan aanzienlijke diplomatieke gevolgen hebben. Maar het is wel belangrijk om onderscheid te maken tussen een politieke veroordeling door de Algemene Vergadering en een juridisch oordeel van bijvoorbeeld het Internationaal Gerechtshof. Een VN-resolutie is dus niet automatisch het bewijs dat een land juridisch schuldig is aan een bepaalde overtreding.
Een structurele plek op de agenda
Een belangrijke verklaring voor de grote hoeveelheid resoluties ligt in de institutionele inrichting van de Verenigde Naties. De Palestijnse kwestie staat namelijk al tientallen jaren structureel op de agenda van de Algemene Vergadering. Sinds de 29e zitting, in 1974, wordt dit onderwerp jaarlijks behandeld. Daaruit zijn verschillende vaste agendapunten en terugkerende resoluties voortgekomen. Veel van deze resoluties keren jaarlijks terug. Dat betekent dat eenzelfde onderwerp jaar na jaar opnieuw onderwerp van stemming kan zijn.
De Verenigde Naties behandelen Israël daarmee niet uitsluitend naar aanleiding van nieuwe gebeurtenissen. Er bestaat een structureel systeem waarin de Israëlisch-Palestijnse kwestie ieder jaar opnieuw op de agenda staat. Dat verklaart een deel van de aantallen, maar roept tegelijkertijd een andere vraag op: waarom bestaat een dergelijke structurele aandacht niet in vergelijkbare omvang voor andere landen?
Politieke machtsverhoudingen spelen een rol
De Algemene Vergadering is niet alleen een forum voor internationaal recht en mensenrechten. Het is ook een politiek orgaan waarin landen samenwerken, coalities vormen en hun gezamenlijke belangen behartigen. Dat is op zichzelf niet vreemd. Internationale politiek draait nu eenmaal om bondgenootschappen, regionale belangen en diplomatieke verhoudingen.
Binnen de VN spelen onder meer de Arabische landen, de Organisatie voor Islamitische Samenwerking en verschillende regionale samenwerkingsverbanden een rol bij het bepalen van politieke standpunten over Israël en Palestina.
Wanneer een grote groep landen dezelfde positie inneemt, kan dat leiden tot ruime meerderheden bij stemmingen. Dat betekent niet dat iedere stem uitsluitend uit politieke motieven voortkomt. Veel landen baseren hun standpunt ook op hun interpretatie van het internationaal recht en hun opvattingen over de Palestijnse kwestie. Maar het betekent wel dat het aantal aangenomen resoluties niet uitsluitend kan worden gezien als een onafhankelijke graadmeter voor de ernst van de situatie in een land. Een meerderheid is immers een meerderheid van stemmen, geen onafhankelijke juridische uitspraak.
Een opvallend verschil met andere conflicten
Neem landen als Noord-Korea, Iran en Syrië. Ook daar is sprake van ernstige mensenrechtenschendingen en systematische onderdrukking. Rusland is verantwoordelijk voor de grootschalige invasie van Oekraïne. In andere delen van de wereld vinden eveneens gewapende conflicten en humanitaire rampen plaats.
Toch blijkt uit de telling van UN Watch dat deze landen gezamenlijk aanzienlijk minder resoluties tegen zich kregen dan Israël alleen.
Dat verschil verdient aandacht
Het betekent niet dat alle situaties juridisch of politiek vergelijkbaar zijn. Ieder conflict heeft zijn eigen geschiedenis, omstandigheden en rechtsvragen. Maar wanneer één land structureel een zo groot deel van de veroordelende resoluties voor zijn rekening neemt, is het redelijk om ook de werking van het VN-systeem zelf kritisch te onderzoeken.
Een organisatie die pretendeert op te komen voor universele mensenrechten, moet immers ook bereid zijn haar eigen selectiviteit onder de loep te nemen.
De geloofwaardigheid van de Verenigde Naties in het geding
De Verenigde Naties zijn opgericht om internationale vrede en veiligheid te bevorderen, conflicten te voorkomen en mensenrechten te beschermen. Dat zijn belangrijke doelstellingen die nog altijd grote betekenis hebben. Maar de geloofwaardigheid van de organisatie staat of valt ook met de vraag of zij haar principes consequent toepast. Wanneer de aandacht voor één land structureel veel groter is dan die voor alle andere landen samen, ontstaat onvermijdelijk de indruk van ongelijke behandeling.
Dat is niet alleen een probleem voor Israël. Het raakt ook de geloofwaardigheid van de Verenigde Naties als geheel. Want mensenrechten zijn universeel. Ze gelden voor Palestijnen, Israëliërs, Iraniërs, Syriërs, Noord-Koreanen en alle andere mensen. Ze mogen niet afhankelijk zijn van politieke bondgenootschappen of van de vraag of een land binnen de internationale gemeenschap populair is.
De vraag die gesteld moet worden
De cijfers van UN Watch geven geen antwoord op iedere vraag over de Verenigde Naties. Ze bewijzen niet dat iedere resolutie tegen Israël onterecht is, noch dat andere landen geen aandacht verdienen. Bovendien moeten we voorzichtig zijn met het begrip ‘veroordeling’: niet iedere Israël-gerelateerde resolutie bevat letterlijk een veroordeling. Sommige gaan over hulpverlening, vluchtelingen of institutionele aangelegenheden. De telling is een classificatie van UN Watch en geen officiële, door de VN zelf vastgestelde ranglijst.
Maar zelfs met die kanttekeningen blijft de verhouding opvallend: 187 resoluties tegen Israël tegenover 90 tegen alle andere landen samen in elf jaar tijd. Dat is geen detail dat zomaar terzijde kan worden geschoven. De vraag is dus wat er binnen de Verenigde Naties gebeurt waardoor één land zo’n uitzonderlijk groot deel van de internationale politieke aandacht krijgt. Wie werkelijk opkomt voor mensenrechten en internationaal recht, zou die vraag niet uit de weg moeten gaan. Universele mensenrechten vragen om universele maatstaven. Niet om maatstaven die voor het ene land anders worden toegepast dan voor het andere.
Auteur: Redactie
Foto: Videostill CVI
Meer info: www.cvi.nl
