Vandaag debatteert de Eerste Kamer over de asielwetten. Een ingewikkeld en emotioneel thema. Peter Schalk voerde namens de SGP het woord. Hieronder leest u zijn bijdrage.
Mevrouw de voorzitter, eindelijk, eindelijk kunnen we deze wetten behandelen. En dat zeg ik niet vanuit een hardvochtige houding. Ik heb helemaal niets met uitdrukkingen als ‘het strengste asielbeleid ooit’ of iets dergelijks. Waar het mij om gaat is dat we eindelijk over de voorliggende wetten kunnen spreken, niet via mijn mailbox of in reactie op kaarten en andere post, maar hier, in de Eerste Kamer, in deze plenaire zaal, met de regering.
En hier wil ik een poging doen om de zorgen die veel burgers hebben weg te nemen, alsof de wetten alleen maar hardvochtig zijn en geen recht doen aan de menselijke waardigheid.
Niet hardvochtig
Mevrouw de voorzitter, het is niet hardvochtig wat er gebeurt met iemand die asiel zoekt in ons land. Die persoon, die mens, krijgt alle mogelijkheden aangereikt. Asielzoekers worden in beginsel niet onheus bejegend, worden niet weggezet, worden niet gekoeioneerd, maar krijgen een behandeling die door de Nederlandse regering op een democratische wijze is vastgesteld, met een zeer zorgvuldige procedure en zo nodig een uitgebreide rechtsgang met veel waarborgen.
Dat is belangrijk, want het gaat hier over mensen die asiel hebben aangevraagd om uiteenlopende redenen. Denk aan oorlogsvluchtelingen die de dood proberen te ontlopen, christenen die vervolgd worden om hun geloof, mensen die dictatoriale regimes zijn ontvlucht, of die hun leven niet zeker zijn door terroristische organisaties in onveilige landen, en ga zo maar door.
Economische redenen
Schokkende en diep verontrustende verhalen. Maar, en dat moeten we ook eerlijk constateren, het gaat vaak ook om mensen die om economische of andere minder bedreigende redenen asiel zoeken.
Maar goed, zodra vluchtelingen – wie dan ook – ons land binnenkomen, begint onze taak om met vreemdelingen om te gaan langs de kernwoorden: rechtvaardig en barmhartig.
Rechtvaardig, dat vraagt om een behandeling naar recht! Oftewel, elke vluchteling heeft recht om zich te beroepen op onze asielwetten, en wel in alle facetten. Dat recht heeft ook barmhartigheid in zich. Barmhartigheid begint bij binnenkomst in het land, als asielzoekers te eten en te drinken krijgen. Er wordt medische zorg geboden. Ze krijgen een bed, ook al is dat in een AZC. Ze mogen asiel aanvragen.
Onbarmhartig zou het zijn als een vreemdeling geen asiel zou mogen aanvragen, of als een asielzoeker wordt weggehouden van het rechtssysteem. Dat doen wij hier niet: rechtvaardig en barmhartig gaan hand in hand.
Verblijfsvergunning
Maar we moeten ook eerlijk zijn. Een asielprocedure heeft twee mogelijke uitkomsten: je krijgt een verblijfsvergunning, of je krijgt hem niet. Dat laatste antwoord is een moeilijk antwoord, maar ook een noodzakelijk antwoord. We kunnen en mogen niet, bijvoorbeeld uit angst om als onbarmhartig te worden weggezet, iedereen maar een verblijfsticket geven. Want juist dat zou uiterst onbarmhartig zijn richting de échte vluchtelingen die we ook in de toekomst een plek willen bieden.
Als je niet wilt dat een asielprocedure twee uitkomsten heeft, maar iedereen een thuis wilt bieden, dan moet je gewoon stoppen met asielwetten en zeggen: als u hier aanklopt, dan zullen we u nooit terugwijzen. Dat is natuurlijk onhoudbaar. Onze rechtsstaat heeft niet gekozen voor een ongeclausuleerd toelaten, maar voor een rechtssysteem met twee mogelijke eindstations: toewijzing of afwijzing.
Vertrekplicht
De asielzoeker kan nog in beroep gaan tegen de afwijzing, maar krijg je uiteindelijk een definitieve afwijzing omdat het herkomstland een land is waar je veilig naar terug kunt, dan geldt er een vertrekplicht. Ook dat gaat weer zorgvuldig, want dan krijg je de nodige tijd, ondersteuning en middelen om terug te gaan naar het land van herkomst. Dat is ook nodig, want vanaf dat moment is er geen perspectief in Nederland.
Maar onttrek je je bewust aan die vertrekplicht, dan handel je in strijd met de wet, oftewel, dan ben je niet meer legaal in ons land, dan handel je illegaal. Binnen een rechtstaat kunnen en moeten er consequenties komen als iemand de wet naast zich neerlegt. Dat geldt voor iedereen in onze rechtsstaat.
Weinig instrumenten tegen illegaal verblijf
Op dit moment heeft de minister heel weinig instrumenten tegen illegaal verblijf in Nederland. Dat is onwenselijk en oneerlijk. Door illegaal verblijf strafbaar te stellen, krijgt de minister een instrument om te kunnen handelen als illegale vreemdelingen zich moedwillig aan zijn gezag onttrekken. Voor de goede orde: er wordt geen mens afgewezen, de menselijke waardigheid wordt niet gekrenkt, maar het asielverzoek wordt afgewezen. En natuurlijk, dat betekent heel veel voor de mens achter dat asielverzoek. Maar als we die conclusie niet durven of willen trekken, dan is het asielbeleid failliet. Dan staat de grens open. Dan faalt de rechtsstaat en dan is het gezag van de overheid weg. Dat kan niet de bedoeling zijn.
Welnu, mevrouw de voorzitter, deze lange inleiding had ik nodig om uit de doeken te doen langs welke lijnen de fractie van de SGP kijkt naar de voorliggende wetten.
Nu dus naar de voorliggende wetten:
Van een eenstatusstelsel, waar alle vluchtelingen en de subsidiair beschermden op één manier werden behandeld, naar een tweestatusstelsel, waardoor onderscheid gemaakt wordt.
De mogelijkheid voor nareizen wordt beperkt tot mensen die behoren tot het kerngezin van de vreemdeling die subsidiaire bescherming geniet. Het gaat dan niet om asielzoekers die een verblijfsvergunning kregen, voor hen verandert er niets, maar om vreemdelingen met een subsidiaire beschermingsstatus. Aan de statushouder zelf worden strengere eisen gesteld, zoals het hebben van inkomsten en onderdak, zodat nareizigers niet automatisch van de staat afhankelijk zijn. Daarnaast moet de vreemdeling al twee jaar over een verblijfsvergunning beschikken, zodat duidelijk is dat terugkeer op korte termijn niet mogelijk is. Dit is allemaal in lijn met het internationale recht.
- Toch een vraag: de SGP is tenslotte de gezinspartij. Er zijn zorgen dat kwetsbare gezinsleden, zoals meerderjarigen met een ernstige beperking, nu niet tot het kerngezin worden gerekend terwijl ze mogelijk wel heel afhankelijk zijn van hun ouders. Hoe kijkt de minister daarnaar?
Mevrouw de voorzitter, ook de asielnoodmaatregelenwet is bedoeld om meer grip te krijgen op de instroom van asielzoekers, maar ook om de hele asielketen per direct te ontlasten. Daardoor ontstaat er weer ruimte op de woningmarkt en op faciliteiten die wij willen bieden, zoals onderwijs en zorg.
De instroom verminderen
Er worden acht maatregelen genomen om het asielsysteem per direct en duurzaam te ontlasten en de instroom te verminderen. De meeste commotie is ontstaan door het amendement Vondeling, dat de strafbaarstelling in de wet heeft gebracht. De commotie ontstond niet zozeer over de strafbaarstelling van iemand die de wet overtreedt, maar over degenen die uit medemenselijkheid de wetsovertreder hulp biedt in de vorm van bed, bad of brood. Zodra deze commotie ontstond in de Tweede Kamer heb ik op social media de volgende boodschap geplaatst, en ik citeer: “Het is glashelder: wat mij betreft behandelen we de asielnoodmaatregelenwet niet zolang er onduidelijkheid is over de reikwijdte van de strafbaarstelling. Het is volstrekt ondenkbaar dat de SGP medemenselijkheid zou willen bestraffen”. Einde citaat!
Welnu, de dienstdoende minister koos voor herstel via een novelle, die onlosmakelijk verbonden is aan de asielnoodmaatregelenwet.
Voordat ik aan de novelle toekom nog enkele vragen over die asielnoodmaatregelenwet:
- Hoe verhoudt deze zich tot het asiel- en migratiepact, ook ten aanzien van de implementatie?
- Als niet alle onderdelen gelijktijdig geïmplementeerd worden, wat betekent dat voor de rechtszekerheid?
Als we het over de uitvoering hebben, dan moeten we ook oog hebben voor de kwaliteit van de uitvoeringsorganisaties. Nu zal het in de praktijk heel moeilijk zijn om een goed oordeel te vellen over iemands situatie en of die tot toekenning of afwijzing moet leiden.
Vervolgde christenen
De SGP maakt zich zorgen als de IND moet beoordelen of iemand al dan niet tot het christendom bekeerd is. Uit recente cijfers blijkt dat er wereldwijd ruim 380 miljoen vervolgde christenen zijn. Dat moeten we wel serieus te nemen. Christenen die terug worden gestuurd lopen soms enorme risico’s, en dat geldt ook voor andere minderheden.
- Hoe kan de toetsing door de IND op dit punt worden verbeterd?
- Hoe kunnen maatschappelijke organisaties of kerken of religieuze instellingen, daarbij een rol spelen?
- Hoe kan de samenleving meer worden betrokken bij het ontlasten van de asiel- en migratieketen?
Mevrouw de voorzitter, met de novelle raken we aan het thema medemenselijkheid. Dat stond immers ter discussie, en dat is te begrijpen als we naar de techniek kijken. Immers, uit het Wetboek van Strafrecht (Sr) volgt dat als een feit strafbaar is gesteld als misdrijf, niet alleen de pleger van dat feit strafbaar is, maar ook degene die het feit doet plegen, medepleegt of uitlokt (artikel 47 Sr), of die medeplichtig is aan het feit (artikel 48 Sr).
Amendement over strafbaarstelling illegaliteit
Dat was precies de complicatie bij het amendement over strafbaarstelling illegaliteit, waarvan ik onmiddellijk afstand heb genomen, zoals ik zojuist al zei. Daarom wil ik vandaag volstrekte helderheid hebben over de novelle die dit probleem oplost.
De novelle bestaat in feite uit een extra toegevoegde volzin die inhoudt dat deelnemen aan illegaal verblijf, anders dan als pleger, niet strafbaar is. Dus alle deelnemingsvormen worden uitgesloten. De gekozen oplossing betekent dat de genoemde strafbepaling zich alleen uitstrekt tot de pleger.
Hulpverlening strafbaar
Toch zijn er tot vandaag aan toe heel veel mensen die aan ons als senatoren berichten hebben gestuurd, die bang zijn dat een volgende minister of een ander kabinet tot andere interpretaties zou kunnen komen, waardoor hulpverlening alsnog strafbaar zou kunnen worden gesteld.
- Kan de minister hier, ook voor de wetsgeschiedenis, klip en klaar verklaren dat de interpretatie van vandaag geldend is, ook voor volgende kabinetten en opvolgende ministers?
Weer andere mensen zeggen dat ongedocumenteerden vanaf heden aan zorgmijding zouden kunnen gaan doen. Op dit moment krijgen ze goede ondersteuning en hulp, zoals bijvoorbeeld hier in Den Haag vanuit het Wereldhuis, waar ik onlangs te gast mocht zijn.
- Verandert hun positie door de voorliggende wetten? Kan de minister dat toelichten vanuit het perspectief van de hulpverleners, maar ook vanuit de illegale vreemdelingen of de ongedocumenteerden?
Zeer schrijnend is het als deze mensen ten prooi vallen aan misdadige praktijken van mensenhandelaars, of als ze gechanteerd worden. Dan hebben ze bescherming nodig, ondanks dat ze officieel een vertrekplicht hebben.
- Kan de minister daarover volstrekte duidelijkheid geven? Is de politie bijvoorbeeld ook beschermer van een illegale vluchteling? Mag deze persoon zich dan vrij en veilig melden bij de politie of bij een andere instantie?
Tenslotte, het lijkt of ik naar de bekende weg vraag. Maar mevrouw de voorzitter, dat doe ik bewust, nu er zoveel onrust is gezaaid rondom deze wetten. Als deze wetten aangenomen worden, en mijn fractie acht dat van belang om grip te krijgen op asiel, dan houden we daarbij de medemenselijkheid in het oog.
Ik zie uit naar de reactie van de minister.
Auteur: Peter Schalk
Web: www.sgp.nl
Foto: © Henk-Jan Oudenampsen
