Kurkura Koroso, een boer in Ethiopië, woont in een gebied met overvloedig water. Maar dat water is onbruikbaar door het hoge fluoridegehalte. Woord en Daad ondersteunt samen met partnerorganisatie HISDO een programma om veilig drinkwater dicht bij huis te brengen. Niet alleen voor Kurkura, maar voor zijn hele dorp. Op de foto: Kurkura Koroso met zijn vrouw Halkane Kadir, met op de wand een poster met de uitwerking van hun gezamenlijke plan.
Je moet door een struik heen om in de groentetuin van Kurkura Koroso te komen. Achter het groen ligt zijn erf: koffieplanten, een tuin met kolen en maïs, en in de bomen donkere vormen die eruitzien als uitgeholde boomstammen. Traditionele bijenkorven. Even verderop staan een paar modernere kasten, netjes op een rij.
Kurkura is een jaar of 75, een oude man in deze context. Hij is trots op zijn huishouden, en dat laat hij graag zien. Kurkura woont in Senbete Gobu, op een kilometer of acht van het Shallameer.
Niet te drinken
Het gebied rondom het Shallameer is prachtig. Vogels in alle kleuren tussen de acacia’s. En dan het meer: aan de oever borrelen hete bronnen omhoog, en in het water staat een legioen flamingo’s, roze tegen het blauw.
Maar het is een landschap met een wrange bijkomstigheid. Er is overal water… maar je kunt er niets mee. Het Shallameer zit vol fluoride. Ook het grondwater in de omgeving is ermee doortrokken – niet drinkbaar en onbruikbaar voor irrigatie. Wie hier woont, kocht zijn drinkwater tot voor kort ver buiten het gebied in: dagelijks tijd, geld en energie kwijt aan een paar jerrycans.
Daar zetten we in een eerder project een streep onder. Er werd een pomp geslagen zo’n vijftig kilometer buiten het gebied en legden een waterleiding aan naar het projectgebied. Voor het eerst kwam daar veilig drinkwater beschikbaar. Dat was geen eindpunt, maar een begin: met water binnen bereik komt er ruimte om verder te denken dan vandaag. Dat was het begin van het zogeheten PIP-project (geïntegreerde participatieve planning), dat gezinnen ruimte geeft om naar de toekomst te kijken.
Meer doordacht
Kurkura had die ruimte niet nodig om in beweging te komen. Hij was al een vernieuwer. De koffie stond er al. De bijen zaten er al. Hij probeerde, keek wat werkte, ging door.
Wat hij zelf zegt over PIP is daarom zo interessant: hij innoveerde eerst op gevoel, intuïtief. Sinds de trainingen werkt hij gestructureerd. Hij maakt een plan voor zijn boerderij, denkt in stappen, weet wat hij wil bereiken en waarmee hij dat gaat doen. Niet omdat iemand hem vertelde wat hij moest planten, maar omdat hij een methodiek kreeg om zijn eigen vindingrijkheid te ordenen.
Dat is precies waar PIP voor bedoeld is: mensen worden niet ontvanger van ontwikkeling, maar drager ervan. Ze maken hun eigen plan, op basis van hun eigen middelen.
Jong en oud
Dit gebeurt niet alleen voor individuele huishoudens, maar ook voor de dorpen gezamenlijk. Kurkura zit in de ‘Village Vision Committee’, de groep die niet voor één erf maar voor het hele dorp een plan maakt. Hij is het oudste lid en Tashita Tuse de jongste
Die twee naast elkaar zeggen eigenlijk alles. Hier wordt niet gewacht tot de volgende generatie het overneemt. Hier zit de nieuwde generatie al aan tafel, terwijl de oudste er zijn gezag en zijn ervaring naast legt.
En ze hebben plannen. Samen een gezondheidscentrum opzetten. Boeren onderling sterker maken in landbouwkennis. Gezamenlijk bomen aanplanten. Geen wensenlijst voor een donor, maar een agenda die het dorp voor zichzelf heeft opgesteld, met wat het zelf in huis heeft.
Partnerorganisatie HISDO heeft dit dorpscomité opgezet en getraind. Dit was eerst een hele grote stap. In het gebied zijn veel projecten geweest die spullen uitdeelden. In dit project wordt niks gratis gegeven, maar worden mensen op hun eigen verantwoordelijkheid gewezen. Op de vraag hoe ze dit vinden antwoorden deelnemers enthousiast: “Van de spullen die we in vorige projecten hebben gekregen, is niets meer over. Maar de kennis die we in dit project krijgen, raken we nooit meer kwijt.”
Waar het schuurt
Het zou onterecht zijn om te doen alsof het project klaar is. Er is te weinig water voor irrigatie. In een gebied waar het grondwater niet te gebruiken is, blijft dat de harde begrenzing van wat boeren als Kurkura kunnen bereiken – hoe goed hun plan ook is.
En plannen zijn geen uitvoering. De ideeën van de Village Vision Committee zijn goed, maar er is coaching nodig om er een plan van te maken en dat te realiseren. Want hoe organiseer je een gezondheidscentrum, hoe verdeel je onderhoud, hoe houd je een boomplantactie vol zolang de bomen nog niet groot genoeg zijn.
Dat is het werk waar wij met HISDO naast deze mensen gaan staan. De komende tijd gaan ze de getrainde groepen en huishoudens begeleiden om hun plannen uit te voeren. Ze proberen een lerende en ontwikkelende houding te stimuleren waardoor mensen ook na de afronding van hun plannen door kunnen. Daarnaast willen we in nog drie nieuwe dorpen deze trainingen uitrollen. Ook willen we voor grotere innovaties een potje opzetten, om bijvoorbeeld voor de helft zelf bij te dragen aan een irrigatietank.
Wat er thuis veranderde
En dan gebeurt er iets tijdens het bezoek waar we niet om vroegen. Kurkura trekt zijn vrouw erbij, voor de foto. Dat is hier niet gebruikelijk; man en vrouw staan cultureel gezien niet dicht op elkaar, en zeker niet voor een camera. Hij doet het uit zichzelf, en hij legt uit waarom: “Ik heb geleerd dat ik samen met mijn vrouw werk.” Hij wil het niet alleen vertellen, hij wil het laten zien.
Wat dat op gang bracht, was een van de eenvoudigste onderdelen van PIP: de ‘family tree’. Een gezin tekent zijn eigen inkomsten en uitgavenstromen in de wortels en takken van een boom. Dit wakkert een gesprek aan over geld, maar ook over samenwerken. Dat gesprek gaat over de boerderij, maar het gaat vooral over het huishouden – wie beslist, wie werkt, wie meeprofiteert. Voor Kurkura, moslim en gewend aan een andere rolverdeling, veranderde het de manier waarop hij thuis samenwerkt.
Zijn huishouden is groot: drie vrouwen, dertig kinderen. Wat er aan de keukentafel gebeurt, raakt dus tientallen mensen tegelijk.
Investering
Wij vragen u niet om iets te geven aan mensen die niets hebben. Kurkura heeft koffie, bijen, een tuin, dertig kinderen en een plan. Zijn dorp heeft een visie en een comité dat er zelf achter staat.
Wat we vragen, is investering in het momentum dat er al is: begeleiding, training en coaching waarmee huishoudens en gemeenschappen rond het Shallameer hun eigen plannen kunnen waarmaken. Dat is het soort steun dat op een dag niet meer nodig is.
Aan het eind van het bezoek wilde Kurkura ons alleen nog de honing laten proeven. Hij komt met een bordje met een hele bult honing en een paar lepels. Zo voert hij me hoogstpersoonlijk de eerste hap. Kurkura vindt het fijn om te geven en bij te dragen aan zijn leefgemeenschap. Steun ons om dit mogelijk te maken.
Auteur: Geschreven door Dico van den Noort. Met dank aan Kurkura en de Village Vision Committee voor hun gastvrijheid, en aan onze partner HISDO.
Foto: Woord en Daad
Meer informatie: www.woordendaad.nl
