Tijdens een Kamerdebat over tuinbouw en biotechnologie op donderdag 5 november benadrukte SGP-Kamerlid André Flach het cruciale belang van de Nederlandse tuinbouw voor onze voedselvoorziening, economie en energievoorziening. Hij drong er bij de overheid op aan om de sector voldoende ruimte te bieden voor verduurzaming. Flach waarschuwde echter voor een opeenstapeling van belastingen en heffingen, onzekerheid over overheidsafspraken en belemmeringen bij de invoering van duurzame technieken.
De Nederlandse tuinbouwsector speelt een belangrijke rol in de samenleving. Dankzij de glastuinbouw beschikken we over een breed aanbod aan groenten en fruit. Bovendien levert de sector een belangrijke bijdrage aan de Nederlandse economie en speelt zij een rol in de energievoorziening.
De sector staat voor een grote verduurzamingsopgave. Tuinders moeten minder energie verbruiken, overstappen op duurzame energiebronnen en het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen verder terugdringen. Flach benadrukt dat de overheid rekening moet houden met de praktische mogelijkheden van bedrijven. De kosten en verplichtingen nemen toe, terwijl alternatieven nog niet altijd voldoende beschikbaar zijn.
Overheid moet betrouwbare partner zijn
Een belangrijk onderwerp tijdens het debat was het Convenant Energietransitie Glastuinbouw. Daarin hebben de overheid en de tuinbouwsector afspraken gemaakt over de overstap naar een duurzamere energievoorziening.
Uit een tussentijdse evaluatie blijkt dat deze overgang moeilijk verloopt. Veel glastuinbouwbedrijven gebruiken nog warmtekrachtkoppeling (WKK), waarbij tegelijkertijd warmte en elektriciteit worden opgewekt. Het bestaande systeem is nog sterk aanwezig, terwijl nieuwe technieken zoals elektrificatie, aardwarmte en het afvangen en hergebruiken van CO₂ nog onvoldoende snel beschikbaar komen.
Ook de levering van externe CO₂ vormt een probleem. Deze CO₂ is nodig om planten goed te laten groeien. Flach vindt het belangrijk dat deze grondstof beschikbaar blijft voor de tuinbouw, in plaats van dat CO₂ bijvoorbeeld onder de Noordzee wordt opgeslagen.
Volgens de SGP moeten overheid en sector bij deze uitdagingen samen optrekken. Flach vindt echter dat de overheid zich niet altijd als een betrouwbare partner opstelt. Zo wil het kabinet bestaande afspraken over het CO₂-sectorsysteem vervangen door het Europese emissiehandelssysteem ETS2. Dat zorgt volgens hem voor onzekerheid bij ondernemers die juist voor de lange termijn moeten investeren.
Ook is afgesproken dat 200 miljoen euro voor belangrijke randvoorwaarden pas beschikbaar komt wanneer ETS2 en de bijmengverplichting van kracht zijn.
Flach begrijpt dat de afspraken opnieuw tegen het licht worden gehouden, maar benadrukt dat tuinders behoefte hebben aan duidelijkheid. “De sector heeft een duidelijk langetermijnperspectief nodig om investeringen te kunnen doen. Maar de overheid moet dan wel een betrouwbare partner zijn”, is zijn boodschap.
Glastuinbouw moet buiten ETS2 blijven
Daarnaast vraagt de SGP aandacht voor de positie van de glastuinbouw binnen de Europese klimaatregels. De Kamer heeft de minister eerder via een motie opgeroepen te onderzoeken hoe de sector buiten ETS2 kan blijven.
Volgens Flach is dat belangrijk omdat glastuinbouwbedrijven al met verschillende belastingen en heffingen te maken hebben. Extra kosten kunnen de financiële ruimte om te verduurzamen verder beperken.
De minister heeft eerder aangegeven dat het technisch en organisatorisch moeilijk is om de sector buiten het systeem te houden. Volgens betrokkenen is het echter wel degelijk mogelijk, al vraagt het om extra inspanningen.
De SGP wil daarom weten of het kabinet bereid is hier serieus werk van te maken. Voor het einde van het jaar zou het kabinet met een reactie komen. Flach vroeg de bewindslieden tijdens het debat alvast duidelijkheid over hun houding tegenover dit voorstel.
CO₂ blijft nodig voor de plantengroei
Ook wanneer glastuinbouwbedrijven overstappen op duurzame energie, blijft CO₂ noodzakelijk voor de groei van gewassen. Een mogelijke oplossing is Direct Air Capture. Met deze innovatieve techniek wordt CO₂ rechtstreeks uit de buitenlucht gehaald en vervolgens beschikbaar gemaakt voor bedrijven.
Tuinders kunnen voor dergelijke technieken subsidie aanvragen via de regeling Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++). Er is echter een praktisch probleem: bedrijven moeten bij hun aanvraag al over een afgeronde vergunning beschikken.
Bij andere projecten voor CO₂-afvang en -opslag is een ingediende vergunningaanvraag voldoende. Volgens Flach zorgt dit verschil voor onnodige vertraging. Hij vroeg de minister om samen met betrokken partijen te kijken hoe deze voorwaarde kan worden aangepast.
Voldoende mogelijkheden voor gewasbescherming
Een ander belangrijk thema is gewasbescherming. De Nederlandse glastuinbouw loopt voorop in het gebruik van natuurlijke vijanden van schadelijke insecten en biologische gewasbeschermingsmiddelen. Toch blijft het volgens de SGP noodzakelijk dat telers over voldoende middelen beschikken om hun gewassen gezond te houden.
Een goede gewasbescherming is belangrijk om oogsten te beschermen en voldoende groenten en fruit beschikbaar te houden. Daarmee draagt de sector ook bij aan betaalbare en gezonde voeding voor jong en oud.
Flach vroeg de staatssecretaris of deze uitgangspunten voldoende worden meegenomen in het nieuwe Convenant Gewasbescherming. Volgens de SGP moet verduurzaming samengaan met een robuuste bescherming van gewassen en het behoud van een goed productieniveau.
Bescherming van het kwekersrecht
Ook de bescherming van plantenrassen en de rechten van kwekers kwam aan de orde. De SGP maakt zich zorgen over de mogelijkheid om natuurlijke eigenschappen van planten via octrooien vast te leggen.
Daardoor kunnen bedrijven of organisaties bepaalde planteigenschappen claimen, terwijl traditionele plantenveredelaars juist gebruikmaken van het kwekersrecht om nieuwe rassen te ontwikkelen.
De SGP vindt dat het kwekersrecht voldoende beschermd moet blijven en wil voorkomen dat octrooien de traditionele plantenveredeling onnodig beperken. Flach vroeg daarom welke stappen Nederland samen met andere Europese landen wil zetten bij de Europese Unie en het Europees Octrooibureau.
Innovatie moet ook in de praktijk werken
Tot slot sprak Flach zijn waardering uit voor de ontwikkeling van een Agrifood Innovatieagenda. Deze agenda moet bijdragen aan nieuwe ontwikkelingen en innovaties binnen de landbouw- en voedselketen.
Wel waarschuwde hij ervoor dat innovatie niet mag blijven steken in onderzoek en nieuwe technieken. Het is minstens zo belangrijk dat innovaties daadwerkelijk bij ondernemers terechtkomen en op grotere schaal kunnen worden toegepast.
Daarom vroeg hij de staatssecretaris hoe wordt gewaarborgd dat er voldoende aandacht is voor praktijkproeven, demonstratieprojecten en het verder ontwikkelen van succesvolle innovaties.
Ruimte om te verduurzamen
Met zijn bijdrage onderstreepte André Flach het grote belang van de Nederlandse tuinbouw. De sector moet verduurzamen, maar heeft daarvoor wel de juiste voorwaarden nodig. Betrouwbare overheidsafspraken, voldoende ruimte voor innovatie, betaalbare energie en effectieve gewasbescherming zijn volgens de SGP belangrijke voorwaarden om de Nederlandse tuinbouw ook in de toekomst sterk te houden.
De kern van zijn boodschap: verduurzaming is noodzakelijk, maar moet wel haalbaar en betaalbaar blijven voor de ondernemers die dagelijks zorgen voor onze voedselvoorziening.
Auteur: Redactie / André Flach
Meer: www.sgp.nl
Foto: © Henk-Jan Oudenampsen
